Kalaja e zgërdheshit

Albanopoli është një qytet ilir, qëndër e fisit të Albanëve. Përmendet për herë të parë në mesin e shekullit të dytë nga Ptolemeu. Mendohet se ai ngrihej aty ku janë sot rrënojat e qytetit ilir të Zgërdheshit. Emri i tij do të thotë qytet i Albanëve. Zgërdheshi është fshat i rrethit të Krujës, pranë të cilit ndodhen rrënojat e një qyteti ilir të identifikuar me Albanopolin. Gërmimet dëshmojnë se është zhvilluar mbi bazën e një vendbanimi protourban. U shndërrua në qytet në fundin e shek IV p.e.s. Albanët ishin fisi ilir nga të cilët morën emrin e hershëm shqiptaret. Përmendet për herë të parë si Albanoi në shek II nga Ptolemeu, i cili i vendos në shpinë të Dyrrahut deri tek Malet Kandave (malet e Polisit) në lindje, brenda trevës së banuar më parë nga fisi ilir i parthineve. Mendohet të jetë i njëjti fis me emrin e ri të përkthyer parthinoi=bardhinoi=albanoi, bardh=alb (nga latinishtja e vjetër). Në krahinën qëndrore të banuar prej Albanëve ruhen ende toponime që lidhen me ermin e këtij fisi si : Arbana, fshat në rrethin e Tiranës, Kroi Alban në afërsi të Zgërdheshit etj. Në burimet historike të shek. XI albanët përmenden nga Mihail Ataliati dhe nga Ana Komena si pjesëmarrës aktivë të ngjarjeve të kohës në Perandorinë Bizantine. Në mesjetë njihet edhe varianti Arban, i cili ka qënë emri etnik i shqiptarëve. Shqiptarët e kanë marrë emrin nga ky fis. Albanopoli mendohet të jetë ndërtuar në fund të shek të IV p.e.s. Në vitin 168 pas pushtimit përfundimtar të Ilirisë së jugut nga romakët, Albanopoli gradualisht filloi të humbasë rëndësinë e tij. Dy shekuj më vonë banorët tij do të shpërngulen në Krujë. Kjo e fundit do të mbesë një qëndër e rëndësishme e Albanëve në mesjetë dhe peshkopët e saj do të quheshin peshkopët e Arbërit.